Duik in de geschiedenis van de Limes

De Romeinse Limes. Tegenwoordig grotendeels verborgen in de bodem, maar tweeduizend jaar geleden een ondoordringbaar obstakel: de noordgrens van het Romeinse rijk, die onder andere door Katwijk, Valkenburg en Leiden liep.

Verstevigingswerken langs de Rijn

De grens volgde de loop van de rivier de Rijn. Langs de Rijn lagen destijds tientallen forten en andere versterkingen, die het huidige Nederland in tweeën deelden. Op die wijze probeerden de Romeinen hun vijanden uit het noorden te beletten hun machtige rijk binnen te dringen. En met succes, want mede dankzij de bewaking door talloze soldaten hield deze Limes (‘grens’ of ‘pad’ in het Latijn) ruim drie eeuwen stand.

De Brittenburg

Aan het uiterste puntje van de Limes, aan de kust in Katwijk, was de Romeinse limesvesting ‘Lugdunum Batavorum’ te vinden – waarvan de Latijnse naam van de stad Leiden is afgeleid. Historici zijn het niet eens over de functie van het bouwwerk, al ligt het voor de hand dat het onderdeel uitmaakte van de verdedigingslinie. Lokaal stond het fort bekend als ‘De Brittenburg’. Volgens de overlevering rezen de ruïnes van De Brittenburg in de 16e eeuw op diverse momenten op uit de zee, om er vervolgens voor altijd in te verdwijnen. 

Valkenburg

Brinno - beeldmerk voor de Romeinen in KatwijkIn Valkenburg was een indrukwekkend militair grensfort gevestigd: ‘Preatorium Agrippinae’. De eerste Romeinse vesting op deze locatie werd in 39 door keizer Caligula gebouwd. In de loop van de eeuwen is het fort diverse keren verwoest en weer opnieuw opgebouwd. Doordat de resten onder het grondwaterpeil lagen, zijn ze goed geconserveerd. Er zijn vele vondsten gedaan! Het Romeinse fort lag op de plaats van het huidige centrum van Valkenburg. Op het Castellumplein zijn de contouren nog zichtbaar: deze zijn in de bestrating aangegeven door middel van metalen knoppen in de grond. Van een van de poorten is het gereconstrueerde fundament te zien.

Het Romeinse Limespad - wandelroute van het jaar 2019

Het Romeinse Limespad is in 2019 uitgeroepen tot wandelroute van het jaar. De lange-afstandswandelroute (LAW 16) is in totaal 275 kilometer lang en eindigt in Berg en Dal, maar start in onze gemeente! Het Romeinse Limespad werd in 2018 door Wandelnet ontwikkeld. De jury kende de prijs toe vanwege het originele thema, de uitstekende bewegwijzering en de rustige wegen. Ook de routegids werd erg goed beoordeeld, deze kun je hier bestellen

Ben jij geen lange-afstandswandelaar? Je kunt vanaf Katwijk ook alleen het eerste stuk wandelen. De route start bij de buitensluis in Katwijk en loopt tot Leidsche Hout. De totale afstand is 13 kilometer en de route leidt je langs diverse punten die een rol speelden in de romeinse geschiedenis van ons gebied. Wil jij direct op pad? Je kunt dit stuk van de route hier gratis downloaden

Te vinden langs de Limes

Maak te voet, op de fiets of met de auto een tocht langs de vindplaatsen binnen de gemeente Katwijk en krijg een goed beeld van de Romeinen in Katwijk.

Op 6 belangrijke vindplaatsen in Katwijk staat of ligt een Limes informatiepaneel. De gemeente heeft 4 van deze locaties ingericht als picknickplek. Het zijn de eerste rustpunten van het ‘verhalennetwerk’ uit de Visie Romeinen in Katwijk. Leuke plekken om even bij te komen en te lezen over de rol die de rustpuntlocaties speelden in de Romeinse Tijd. De 4 rustpuntlocaties zijn:

  • Brittenburg/Kunstwerk 'Kallas Toren' - bij de kruising Kanaaldijk-Buitensluis in Katwijk 
  • Limesbord Castellum Valkenburg - bij het 'Schildenkunstwerk' aan het Veerpad in Valkenburg
  • Kunstwerk Poort van Katwijk - bij het grasveld bij kunstwerk 'Pilum' aan de Voorschoterweg in Valkenburg
  • Zanderij, Cantineweg/Walstropad - bij de aanlanding van de brug over de Westerbaan in Katwijk

Er is ook informatie te vinden op het Castellumplein in Valkenburg en bij de reconstructie van de Romeinse weg langs de N206.

De Limes maakt onderdeel uit van nóg een internationale Limesroute. Je kunt het eerste deel wandelen of fietsen. 

Wandel of fiets etappe 1 (Katwijk-Valkenburg) van de 'Langs de Limes-route'. Ook deze route is te downloaden. Je kunt daarvoor gebruik maken van de izi.travel app: 

  • Ga naar Google Play, App Store of Windows Phone Store
  • Download de gratis izi.travel app
  • Open de izi.travel app en klik op 'zoek jouw bestemming'
  • Tik in de zoekbalk bovenin 'Romeinse Limes'
  • Download de Etappe 1 'Katwijk-Valkenburg'

Met eigen ogen

Wil jij weten hoe onze omgeving er in de Romeinse tijd uitzag? In het Katwijks Museum kun je een kaart uit de Romeinse tijd bekijken. Deze Peutingerkaart is erg bijzonder. De kaart is vernoemd naar de monnik Konrad Peutinger, die kopiën maakte van een originele Romeinse kaart uit de tijd van keizer Augustus (27 voor Chr. - 14 na Chr.). Van de kopieën van Peutinger zijn gravures gemaakt. Een van de herdrukken die met de originele gravures is gemaakt, hangt in het Katwijks Museum. Ook is er een interactieve toelichting ontwikkeld. 

9 februari - 25 mei 2019: Expositie 'Verdronken Ruïne'

Heeft De Brittenburg echt bestaan? Er bestaan tekeningen van het fort, maar oorspronkelijke resten zijn met moderne hulpmiddelen nooit gevonden. In het Katwijks Museum is tot en met eind mei 2019 een expositie te zien die tóch antwoord probeert te geven op dit lokale mysterie. 

Maak een reis door de tijd!

Van de twee forten in Katwijk is een digitale reconstructie gemaakt:

  • De Brittenburg in Katwijk, het verdwenen castellum (fort) van Katwijk aan Zee. Of het fort nog op de zeebodem aanwezig is blijft een raadsel. De app is te vinden onder de naam TimeTravel Katwijk Brittenburg in de App Store en Google Play.
  • Het Castellum in Valkenburg, één van de  best onderzochte forten uit de Laat-Romeinse tijd. De app is te vinden onder de naam TimeTravel Valkenburg in de App Store en Google Play

De Limes voor kinderen - het Limespaspoort

De Romeinen ken je vast, maar wist je dat er zo dicht in de buurt nog zoveel van de Romeinen te zien en beleven is? Met het Limespaspoort weet je precies waar je moet zijn om het Romeinse verleden in Zuid-Holland te ontdekken. 

Het Limespaspoort helpt kinderen het verleden te ontdekken.Het is lang geleden dat er voor het laatst Romeinen in Zuid-Holland te zien waren, maar dat betekent niet dat de sporen van hun 400 jaar lange verblijf helemaal verdwenen zijn! De noordgrens van het Romeinse rijk liep dwars door Zuid-Holland en op talloze plekken langs deze natuurlijke barrière zijn vondsten gedaan die de aanwezigheid van de Romeinen in onze regio prijsgeven. In het Limespaspoort vind je allerlei bijzondere plekken in Zuid-Holland die 2000 jaar geleden tot het Romeinse grensgebied behoorden.

Naast informatie over deze plekken staat er in het paspoort nog veel meer leuks: het is gevuld met weetjes over de Romeinen en er staan kennis én creatieve opdrachten in om alleen of samen te maken. Als de godin Fortuna aan je kant staat, win je er misschien zelfs een prijs mee!

Het Limespaspoort is geschikt voor kinderen vanaf een leeftijd van ongeveer 8 jaar en gratis af te halen bij ons VVV kantoor. 

Meer weten over de Limes?

Op de website www.romeinselimes.nl vind je volop informatie. Of kijk eens op de website van de gemeente Katwijk - ook heel informatief.

Hiernaast vind je een filmpje over de Romeinse Limes in Katwijk! Op het YouTubekanaal van de gemeente Katwijk is nog meer videomateriaal te vinden.